دیپلماسی دیجیتال به مثابه ابزار قدرت نرم: تحلیل نقش دیپلماسی فرهنگی در توسعه روابط بین الملل ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

طاهره جهان پرور ^{1 ¶}

زهرا حضرتی صومعه ²

وحید رشیدوش ³

¹ دانشجوی دکتری رشته جامعه شناسی فرهنگی، گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

² دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

³ استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکده علوم اجتماعی، ارتباطات و رسانه، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

10.22067/irlip.2026.91082.1597

چکیده

دیپلماسی دیجیتال، شکل نوین دیپلماسی در عصر حاضر است که با بهره‌گیری از فناوری‌های ارتباطی، همزمان به تقویت دیپلماسی فرهنگی و قدرت نرم می‌انجامد. این شیوه از دیپلماسی با تسهیل جریان اطلاعات و تعاملات بین‌المللی، نه تنها دامنه دیپلماسی عمومی را گسترش می‌دهد، بلکه از طریق ابزارهای دیجیتال، زمینه را برای تبادل ارزش‌های فرهنگی و افزایش جذابیت سیاست‌های خارجی فراهم می‌سازد. در واقع، دیپلماسی دیجیتال با ترکیب کارکردهای قدرت نرم و ظرفیت‌های رسانه‌ای، به ابزاری مؤثر در پیشبرد اهداف دیپلماتیک تبدیل شده است.
سؤال اصلی این پژوهش آن است که دیپلماسی دیجیتال چگونه از طریق مؤلفه‌هایی مانند دیپلماسی فرهنگی و قدرت نرم، بر توسعه روابط بین‌الملل ایران در سطح فرامنطقه‌ای تأثیر می‌گذارد؟ برای پاسخ به این پرسش، پژوهش حاضر با استفاده از روش فراترکیب، به تحلیل و ترکیب یافته‌های مطالعات مختلف پرداخته است.
یافته‌ها نشان می‌دهد که در عصر دیجیتال، رسانه‌های جمعی و فضای مجازی به عنوان بستری برای نمایش قدرت نرم و انتشار مؤثر دیپلماسی فرهنگی عمل می‌کنند. در این میان، افزایش تعاملات فرهنگی از طریق شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های دیجیتال، نه تنها تصویر ملی کشورها را ارتقا می‌دهد، بلکه ابزاری استراتژیک برای نفوذ در افکار عمومی جهانی و تقویت جایگاه بین‌المللی محسوب می‌شود. همچنین، این پژوهش بر نقش محوری دیپلماسی فرهنگی در شکل‌دهی به روابط فرامنطقه‌ای و کاربرد قدرت نرم در جذب مخاطبان بین‌المللی تأکید دارد.

کلیدواژه‌ها

دیپلماسی دیجیتال

دیپلماسی فرهنگی

قدرت نرم

رسانه‌های اجتماعی

روابط بین‌الملل

---

مراجع

1. Aronczyk, M. (2022). ‘Branding the nation: The global business of national identity in the digital age’. Oxford University Press.
2. Castells, M. (2014). ‘The power of communication (M. Najafabadi, Trans.)’. Office of Media Studies and Planning Publications.
3. Castells, M. (2021).’ The power of networks: Social dynamics in the digital age (2nd ed.)’. Oxford University Press.
4. Davis, R. (2023).’Cultural diplomacy 2.0: The digital transformation of international relations’. Foreign Affairs Press.
5. Dehghani, A. A., & Pourahmadi, H. (2023). Relational aspect of Iran's national power. Iranian Research Letter of International Politics, 12(1), 1-35.https://doi.org/10.22067/irlip.2023.74560.1217  [in Persian].   
6. Dehshiri, M. R. (2014). Paradigmology in globalization era: A case study of urban diplomacy. Strategic Studies of Public Policy, 4(13), 34-54. https://sspp.iranjournals.ir/article_5698_en.html [in Persian].   
7. Farhangi, A. A., Qaraati, A., & Karbalaei Haji Oghli, H. (2014). Digital diplomacy and relations between governments in contemporary societies. Journal of Media Studies, 9(24), 89-99. https://sanad.iau.ir/en/Article/792087 [in Persian].   
8. Forghani, M., & Hosseini, A. (2025). Media and the enhancement of soft power in the international system: A comparative approach to the experience of China and India. Iranian Research Letter of International Politics, 14(1), 243-275. https://doi.org/10.22067/irlip.2026.92201.1633[in Persian].   
9. Ganjidoost, M. (2008). Developments in diplomacy in the information age. Journal of Politics, Faculty of Law and Political Science, 1(1), 185-212. [in Persian].   
10. Ghasemi, R. (2021). The impact of social media on Iran's public diplomacy. Quarterly Journal of Foreign Policy, 5(1), 78-95. https://fpj.ir/article_45678.pdf[in Persian].   
11. Golan, G. J. (2021). ‘Digital diplomacy: Theory and practice in the age of COVID-19’. Routledge.
12. Hassani, H. (2025). Governance in global digital platforms: A study of the intertwining of corporate governance with state sovereignty. Iranian Research Letter of International Politics, 13(1), 32-59. https://doi.org/10.22067 /irlip.2025.87314.1514[in Persian].   
13. Hosseini, M. (2022). The role of digital diplomacy in strengthening Iran's international relations. Journal of International Relations, 15(2), 45-62. https://www.joir.ir/article_123456.html[in Persian].   
14. Kazemi, M., & Rezaei, S. H. (2024).’ Digital diplomacy model: A framework for policymaking’. University of Tehran Press. https://press.ut.ac.ir/book_7891[in Persian].   
15. Khalili, M. (2021). The role of culture in Iran's digital diplomacy. Journal of Humanities, 14(1), 102-118. https://jhss.ir/article_78923.html. [in Persian].   
16. Kurbalija, J. (2023). ‘Digital diplomacy: The role of technology in foreign affairs’. DiploFoundation.
17. Melissen, J. (2020). The future of public diplomacy: New challenges and opportunities. The Hague Journal of Diplomacy, 15(1-2), 7-12.

 https://doi.org/10.1163/1871191X-15101068

18. Miskimmon, A., O'Loughlin, B., & Roselle, L. (2022).’ Strategic narratives: Communication power and the new world order’. Routledge.
19. Mohammadalipour, F., & Nowroozpour, M. (2019). US digital diplomacy towards Iran during Obama's presidency. Quarterly Journal of New Media Studies, 5(18), 229-258. https://journals.atu.ac.ir/article_10209.html [in Persian].   
20. Mohammadi, R. (2022). Digital soft power: Content analysis of Iran's virtual diplomacy. Journal of International Relations Research, 8(2), 112-134. https://www.irj.ir/article_67890.html[in Persian].   
21. Nikookar, F. (2023). Analysis of the role of digital diplomacy in the development of international relations. Journal of Communications, 10(1), 57-73. https://commj.ir/article_56789.html[in Persian].   
22. Nye, J. S. (2014).’The information revolution and power’. Current History, 113(759), 19-22.
23. Pamment, J. (2021).’ Digital diplomacy: Theory and practice’. Routledge.
24. Rafiei, A., Mohammadi, R., & Karimi, S. (2023). ‘Iran's digital diplomacy: Opportunities and challenges’. Institute for Strategic Studies. https://www.irss.ac.ir/publication/4562[in Persian].   
25. Ramezani, A. (2023). Digital diplomacy and Iran's national image in cyberspace. Journal of Social Studies, 11(4), 45-63. https://socialj.ir/article_12345.html[in Persian].   
26. Rezaei, S. H. (2023). Cultural diplomacy and its impact on Iran's soft power. Journal of Cultural Studies, 8(3), 112-130.

https://www.jculturalstudies.ir/article_78901 .html[in Persian].   

27. Sabagh, E., & Goodarzi, M. (2024). Pathology of the Islamic Republic of Iran's official diplomacy towards Turkmenistan with emphasis on paradiplomacy approach. Iranian Research Letter of International Politics, 12(2), 335-354. https://doi.org/10.22067/irlip.2024.83562.1414[in Persian].   
28. Salimi, F. (2024). Soft power and digital diplomacy: Challenges and opportunities. Journal of Politics and Society, 9(2), 67-84. https://psaj.ir/article_45612.html[in Persian].   
29. Seib, P. M. (2012). ‘Real-time diplomacy: Politics and power in the social media era’. Palgrave Macmillan.
30. Sharifi, M. (2022). Cultural diplomacy and digital media: A case study of Iran. Journal of Media Studies, 7(2), 89-107. https://mediaj.ir/article_23456.htm[in Persian].   
31. Shirmohammadi, M. (2024). Investigating the requirements of Iran's media diplomacy in the Russia-Ukraine war. Iranian Research Letter of International Politics, 12(2), 269-303. https://doi.org/10.22067/irlip.2024.83636.1418. [in Persian].   
32. Stein, J. G. (2011). ‘Diplomacy in the digital age: Essays in honour of Ambassador Allan Gotlieb’. McClelland & Stewart.
33. Tabatabaei, M., Ahmadi, A., & Karimi, S. (2022). Digital diplomacy: New tools in cultural diplomacy. International Quarterly Journal, 6(3), 23-41. https://ijj.ir/article_67890.html[in Persian].   
34. Thussu, D. (2020). The soft power of India. Lumina, 14(1), 111-124.
35. Tibbs, H. (2013).’ The global cyber game: The defense academy cyber inquiry report’. Defense Academy of the United Kingdom.
36. Williams, R., & Edge, D. (1996). The social shaping of technology. Research Policy, 25(6), 865-899.  https://doi.org/10.1016/0048-7333(96)00885-2
37. Zarei, A. (2024). Challenges of digital diplomacy in Iran: A comprehensive review. Journal of Political Science, 12(4), 34-52. https://psj.ir/article_34567.html[in Persian].